Vergeving

Nazmiye Oral

De Volkskrant 5 mei 2008


Sommige pijn is zo overdonderend groot dat je van schrik en ontoereikend bevattingsvermogen haast niet in staat bent hem te voelen. Er treedt letterlijk verdoving op. Al is de pijn die je voelt emotioneel, het is te vergelijken met een letterlijke Idap op een willekeurig lichaamsdeel. Zoals een harde klap het vocht en bloed uitje vlees dwingt, je cellen kneust en gedeukt en verschrompeld achterlaat, zo verdooft ook de emotionele klap, omdat die iets indeukt in je ziel.
Pijn is een bijzonder fenomeen. Het is een loeischerpe leermeester omdat hij je, als je er onzorgvuldig mee omgaat, nooit loslaat. Natuurlijk, tijd heelt alle wonden, en zo verslijt pijn ook met de tijd. Maar als je er niets mee hebt gedaan, verdwijnt hij niet, hij beklijft, hij transformeert van een emotie naar een hardnekkige conditionering die soms in meerdere of mindere mate je leven bepaalt.
Het stikt van de mensen met fobieën, met bindingsangst of verlatingsangst, angst voor ouder worden, angst voor het vreemde, noem maar op. En het stikt van de mensen die hun pijn koesteren als een baby. Of beter gezegd, die blijven vasthouden aan het idee dat hen onrecht is aangedaan.
Pijn, in zijn onbewuste vernietigende vorm, kan niet bestaan zonder een gevoel van slachtofferschap.        
Over het verwerken van pijn op persoonlijk vlak zijn honderden boeken geschreven, maar over het verwerken van pijn op collectiefniveau wordt altijd wat onhandig gedaan. Als de pijn vers is, zoals bijvoorbeeld net na de moord op Theo van Gogh, dan heeft die onhandigheid een elan, een aanstuwende waarachtige kwaliteit die dient als troost en ontlading. Als die pijn 'oud' is, zoals bijvoorbeeld bij de herdenking van de oorlogslachtoffers, dan hebben we meer tijd gekregen om onze onhandigheid in een ritueel te gieten.
Het bijzondere aan ons mensen is dat wij ons ook nog eens kunnen inleven in pijn die onszelf niet is aangedaan. We kunnen meevoelen met een ander. Een nog belangrijker aspect is dat we het vermogen hebben tot vergeving.
Het ritueel dat we hebben bedacht om de Tweede Wereldoorlog een plek te geven, behelst de dodenherdenking de ene dag, en Bevrijdingsdag de andere. Tegelijk zie je op televisie films over de oorlog, aangevuld met schrijnende documentaires met echte beelden. Het is een poging de dingen uitteleggen.Te duiden. Een vorm van verwerking misschien.
Eens in de zoveel tijd is het goed te kijken of de rituelen die we hebben bedacht en naleven geen holle vormuitingen zijn geworden maar daadwerkelijk waarde hebben.
Een aspect dat na 63 jaar nog steeds grotendeels afwezig is in onze herdenkingen, zijn de daders uit de Tweede Wereldoorlog. Dat terrein is voorbehouden aan neonazi's en zwarthemden.
Wij, de 'goeden' die niks op ons geweten hebben, weten zo goed wie de daders zijn en wie de slachtoffers. Wie de schuld heeft en wie recht heeft op ons mededogen en respect. Wie recht heeft om nooit meer vergeten te worden omdat ze in onschuld onmenselijk zijn behandeld en omgebracht. Het onrecht dat gewroken moet worden, onrecht dat nooit vergeten mag worden.
Maar na een bepaalde tijd moet onrecht ook vergeven worden. Niet eens voor onszelf, maar juist uit naam van de slachtoffers. Het collectief heeft grote kracht, als het juist ingezet wordt. En dat is waar we elk jaar onze plicht verzaken naar de doden en slachtoffers die we herdenken
Een deel van onze herdenking zou moeten bestaan uit vergeving. Tegenwoordig, in een tijdperk waarin je op internet je gif kunt spuien, wij allen goed zijn geïnformeerd over alle misstanden in de wereld, is er wat mij betreft geen sprake meer van daders en slachtoffers. Bewustheid en niet handelen maakt van ons, allen medeplichtigen.
Het zou mooi zijn als we in alle respect en inspanning de pijn vat het verleden niet alleen erkennen maar ook werkelijk verwerken. Pijn kan alleen beklijven als je je een slachtoffer blijft voelen. Vergeving is een daad die bewust uitgevoerd moet worden. Vergeving is niet alleen een rationeel besluit maar een besluit dat tegen het ego ingaat.
Naast de dodenherdenking zou het mooi zijn als we een ritueel kónden verzinnen waarin we elkaar, als collectief, proberen te vergeven.
Ik zou willen dat er een ritueel komt om ook de Duitsers te herdenken. Niet in het domein van de zwarthemden, niet summier in een speech als zijnde 'laat dit een les zijn in afschrikking, laat dit nooit meer gebeuren', maar als een soort van inkapseling in ons zelf en van onze mensheid.
Dat is wat mij betreft de enige plicht die wij met zijn allen hebben tegenover hen die zijn gevallen. Schuldig of niet.